Wikia


Amazonen (soms ook Amazones) zijn vrouwelijke krijgers en/of ruiters. Het woord stamt uit de Griekse legenden, waarin een volk van vrouwelijke krijgers voorkomt. Tegenwoordig wordt het woord vaak in bredere zin gebruikt, voor een strijdbare vrouw of een vrouw te paard. De amazonezit is een manier van paardrijden waarbij beide benen zich aan één kant van het paard bevinden. Het was vroeger de enige rijhouding voor vrouwen (de zogeheten 'dameszit', met gebruikmaking van een 'dameszadel').


Naamherkomst Edit

In het verleden is vaak gesteld dat 'Amazonen' is afgeleid van het Griekse a-mazos dat zonder borst betekent. Een van de vele Amazonenmythen verhaalt dat deze vrouwen hun rechterborst verwijderden om beter te kunnen boogschieten. Diodoros van Sicilië, die de gewoonte had om de afschuwelijkste details van dit volk te beschrijven, meende dat de rechterborst van jonge meisjes zodanig werd verbrand dat deze zich in de puberteit niet kon ontwikkelen. Door de afwezigheid van de rechterborst kon de boog dan optimaal gehanteerd worden, en waren ze opperbeste krijgers. Of deze stelling op realiteit berust, kan niet met zekerheid gezegd worden. Op oude schilderingen zijn de Amazonen dikwijls afgebeeld met beide borsten, waarvan één bloot. Dit vooral om hun status van vechtende vrouwen aan te tonen.

Andere verklaringen voor de naam Amazonen zijn dat deze is afgeleid van de naam Imazighen (Amazigh), de aanduiding voor de Noord-Afrikaanse Berbers, of van het Iraanse ha-mazan, dat oorspronkelijk strijders betekent. Een verklaring is dat de Amazonen hun naam danken aan hun verering van de maangodin Artemis en dat de oorsprong van hun naam teruggaat naar het Oudkaukasische woord maza, dat maan betekent.


Geschiedenis Edit

In vergelijking met de helden Herakles, Theseus, Perseus en Achilles, lijken de Amazonen in de mythologie maar een geringe rol te spelen. De motieven hiervoor sluiten goed aan bij de mentaliteit van de oudheid. De mythes toonden aan dat het fout was voor vrouwen om zich niet aan te passen aan de Griekse samenleving, ze werden hiervoor bestraft.

In de historische geschriften van Diodoros werd het gebied in Noord-Turkije, waar nu nog steeds wilde paarden ronddraven, aan de Amazonen toegeschreven.

Hun thuis bevond zich in de monding van de rivier de Thermodon, nu Terme Çay genoemd, wat in het Turks eigenlijk Thermische thee betekent. Deze rivier stroomt 50 km ten oosten van de stad Samsun (vlakbij het dorpje Dündartepe waar later archeologische vondsten zijn gedaan), dat aan de kust van de Zwarte Zee ligt. Dit was een afgezonderd gebied, met in het zuiden en oosten hoge bergen, in het westen de brede rivier de Yesil Irmak, en in het noorden de Zwarte Zee.

Aan de oevers van de Thermodon bevond zich de stad Themiskyra, de beroemde stad van de Amazonen. Deze stad was gebouwd door de Amazonenkoningin Lysippe. Hier bouwde ze een tempel ter ere van Artemis, de godin van de jacht, waar offers werden gebracht op een zwarte steen. Lysippe leidde militaire expedities en veroverde het land tot de Tanaise rivier. Ze stierf eervol op het slagveld. Haar naam betekent zij die de paarden loslaat.

Haar dochter werd de volgende Amazonenkoningin, en ging verder met de oude tradities in het trainen van vrouwen. Onder haar bevel vochten ze het gebied rond hen aan. Het rijk strekte zich al snel verder naar het westen uit, tot aan Thracië. In het oosten reikte hun macht tot aan Syrië, in het noorden misschien zelfs wel verder dan de Kaukasus.

Het verhaal deed de ronde dat de Amazonen dikwijls geslachtsgemeenschap hadden met de Gargariërs. Er wordt aangenomen dat de Gargariërs en de Amazonen ooit een gemengd volk waren in Themiskyra. De Gargariërs werden onderdrukt, en ingezet voor de huishoudelijke taken zoals het bewerken van textiel en het bereiden van voedsel, terwijl de Amazonen hun gebied uitbreidden via de kustlijn van Kaukasus tot Thracië. Toen de Gargariërs in opstand kwamen, stuurden de Amazonen hen met de steun van de Thraciërs en Euboeërs naar de Kaukasus. Ze troffen een regeling voor het overleven van beide gemeenschappen. Ze hadden nog steeds geslachtsgemeenschap met elkaar en de vrouwelijke nakomelingen werden aan de Moeder-Amazonen afgegeven. Wanneer het een jongetje was, bleef het kind bij de Gargariërs.

Uiteindelijk zijn de Amazonen naar de westkust van Anatolië verdreven, waar zij nog geruime tijd hebben standgehouden. Koningin-priesteres Penthesilea werd volgens Herodotus door de held Achilles in de strijd gedood. Toen hij het helmlid van de verslagen tegenstander opende, was hij verbaasd het gezicht van een vrouw te zien, en volgens hem een mooi gezicht ook, zodat hij zijn krijgsdaad ging betreuren.

Rond de Zwarte Zee behielden vrouwen nog bepaalde Amazonengewoonten tot in de achttiende eeuw van onze jaartelling. Ze kleedden zich in mannenkleren, reden schrijlings te paard, en vochten naast de mannen in de oorlog.


Politiek Edit

De Amazonengemeenschap werd bestuurd door twee koninginnen, één voor defensie en één voor de voorziening van het thuisfront.

Er was een priesteres die de functies van hoofd van de tempel waarnam. In de antieke oudheid had de tempel een complexe religieuze, politieke, sociale en economische functie. De opperpriesteres van de Godin werd spontaan leidster en koningin, en koos zich een tijdelijke gemaal, niet andersom. De tempels hadden kudden, land, bos en goederen in bezit, bijvoorbeeld de tempel van Inanna in Erech. Het waren tegelijk de administratieve centra van landbouw- en handelsactiviteiten, ze fungeerden voor de streekplanning en als werkbeurs, voor toewijzing van personeel en taken in het hele gebied rondom. Handwerkslieden, boeren, schaapherders, pluimveehouders, vissers en fruitkwekers kregen er allen hun taken toegewezen. Alles werd gezien en gedaan in relatie tot de Godin. In Sumerië heette de hogepriesteres Entu, in Anatolië was het de Tawawannas. Er was doorgaans ook een raad van oude vrouwen en oudere mannen aan de tempel verbonden, die de koningin adviseerde. Mensen konden er om raad komen en daarvoor was er een profetes, eventueel de opperpriesteres zelf, zoals in Delphi aan de tempel van Apollo, die overigens aanvankelijk aan Artemis was gewijd. Hooggeplaatste politici kwamen ook in latere tijden het orakel raadplegen.

Diodoros ondernam nog in 49 v.Chr. reizen door Noord-Afrika en het Nabije Oosten. Hij verhaalt over een hoge, zelfs dominante, status van vrouwen, vrouwelijke krijgslieden en een matriarchaal systeem. Ethiopische vrouwen droegen wapens en leefden in gemeenschapshuwelijken.

In Libië, waar de godin Neith werd vereerd, deden in de Romeinse tijd nog berichten de ronde over de aanwezigheid van Amazonenvrouwen.


Wapens en Kleding Edit

De Amazonen verdedigden zichzelf met maanvormige schilden. In vroegere schilderingen was het schild van de Amazonen nog rond, maar in de loop van tijd nam het een maanvormige gestalte aan. Een verklaring hiervoor is dat de Amazonen - of Maanvrouwen zoals Graves hen beschreef - de maangodin Artemis aanbaden. Artemis is de dochter van Zeus en Leto, tweelingzus van Apollo en ze behoort tot de twaalf goden van het Pantheon. Artemis is zowel godin van de jacht als godin van de maan. Het maanvormige schild van de Amazonen staat dus symbool voor de toewijding aan Artemis.

Verder vochten de Amazonen met speren, pijl en boog, zwaarden en bijlen. De labrys, de dubbelzijdige bijl die ook gebruikt werd door de godin Artemis, was een ritueel symbool dat alleen gedragen werd door vrouwen.

Om de wapens goed te kunnen gebruiken droegen de Amazonen niet de traditionele vrouwenkleding. In plaats van de zware stola's droegen zij korte tunieken, vaak met mooie patronen, met een split waardoor het lichaam, met nadruk op de borsten, goed te zien was. Op het hoofd droegen zij een Frygische muts met zilveren en gouden parels versierd, en soms een helm. Om hun middel droegen zij vaak een riem. Zo ook met Hippolyte, die volgens de mythe een speciale gordel van Ares had gekregen. Verder waren ze versierd met gouden armbanden, oorbellen en kettingen. Aan hun voeten droegen ze lange dunleren laarzen. Ook de vacht van dieren werd vaak gebruikt voor de kleding. Verder is de Amazone ook dikwijls afgebeeld met een lange dunne broek en een harnas.

Dat een vrouw een broekpak droeg was in die tijd niet gebruikelijk. Maar de Amazonen hadden nog meer ongebruikelijke trekjes, zoals het paardrijden. Het verhaal gaat dat zij de eersten waren die het paard getemd hebben gekregen. Amazonen trainden op het paard. Er werden gevechten beschreven waarin de Amazone op het paard strijdt, met een zwaard in plaats van een teugel in haar hand.

Hun bekwaamheid als uitstekende rijdsters was door het hele gebied bekend, en het duurde niet lang of het paard werd het symbool voor de Amazone. Hun ruiterprestaties, gebaseerd op kracht, instinct en lenigheid, maakten hen bijna onoverwinnelijk. In gevaarlijke situaties waarin de vijand op het slagveld te dichtbij kwam, werd hij aangevallen met de speer. En op afstand kon de Amazone in volle galop de boog zo regelmatig en nauwkeurig hanteren alsof ze te voet vocht. Er werd verteld dat de Amazone zelfs achterstevoren op het paard nog net zo nauwkeurig en snel kon schieten als ze het paard kon laten draven. Verhalen deden de ronde dat Amazonen zo gehecht waren aan hun paarden, dat ze hun kinderen lieten zuigen aan de borst van het paard. Ze voelden zo een magische verbinding met dit dier (ze hadden immers ook maanvormige voetafdrukken), dat in de vertaling van hun namen vaak het Griekse woord hippos voorkwam; dit is Grieks voor paard. De band tussen hen was zelfs zo goed dat sommige Amazonen begraven werden met hun paard.


Cultuur Edit

De Griekse schrijver Pausanias vermeldt dat de eerste tempel in Delphi in legendarische tijden door vrouwen werd gebouwd. Op de friezen van de latere tempel zijn nog Amazonen te zien. Afbeeldingen van Amazonen wijzen er op een latere gewelddadige overname, die symbolisch verbeeld wordt in de mythe van Apollo die de Python doodt. (De Python was het symbool van de slangengodin, symbool van de eredienst aan de godin).

Ook de tempel van Artemis in Efeze was door Amazonen gebouwd.


Amazonen in de Griekse mythologie Edit

De Griekse mythen vertellen ons dat Amazonenstammen Cappadocië, Samothrake en Lesbos bezetten en de steden Smyrna, Efese, Cymes, Myrine en Paphos stichtten, die alle hoofdcentra waren van de moedergodincultus. De Amazonen zouden ook Troje te hulp zijn gekomen tijdens de Trojaanse oorlog.

Penthesileia was de priesteres-koningin van de Amazonen, en zij viel onder het zwaard van Achilles, die haar lijk dadelijk verkrachtte. Waarschijnlijk zou het een magische charmeringsdaad zijn geweest met als doel haar wraakzuchtige geest te bezweren. De Grieken waren namelijk doodsbang voor de geesten van verslagen Amazonen. Ze noemden die ‘De Mooien’ en bouwden zelfs heiligdommen voor ze, en brachten er zoenoffers, nog tot eeuwen na de oorlog.

Theseus, koning van Athene, schond met geweld de Amazonische wet op het matrilokaal huwelijk, door hun koningin te kidnappen, die variërend Hippolyta, Antiope of Melanippe (‘Zwarte Merrie’) wordt genoemd. Sommigen zeiden dat Antiope de zuster was van Hippolyta. Deze eerste werd door Theseus verslagen, de laatste door Herakles die haar magische gordel wou stelen. Uit wraak voor de kidnapping vielen de Amazonen toen furieus Griekenland binnen, vernielden er kuststeden en belegerden ten slotte Athene.

Amazonen en Grieken werden van toen af erfvijanden. Artemisia I (‘Geest van Artemis) schaarde zich met haar gelederen aan de zijde van Xerxes in de Slag bij Salamis in 480 v.Chr. tegen de Grieken. Zij deed dit niet uit voorkeur voor Perzië, maar uit haat jegens de Grieken.

De Griekse mythen noemen verschillende vrouweneilanden, waar Amazonen zonder mannen leefden, die enkel met naburige mannenkolonies contact wilden in perioden dat ze nageslacht wensten te verwekken. Taurus, Lemnos en Lesbos waren dergelijke plaatsen die door Amazonen bezet werden.

De Grieken waren blijkbaar doodsbang voor de Amazonen, en bijgelovig bovendien. Ze beweerden dat de vrouwen van Taurus mannen aan hun godin offerden, als die op het eiland aanmeerden. De vrouwen van Lesbos waren zelfs in opstand gekomen tegen hun eigen echtgenoten en hadden die allen tegelijk omgebracht. Griekse schrijvers twijfelden er niet aan dat vrouwen hele populaties volwassen mannen konden uitroeien als ze dat wilden, zonder dat daar enig afdoend behoedmiddel tegen was.


Amazonen in andere mythologieën en bronnen Edit

Luna de Romeinse mythologie bijna in haar geheel van de Griekse mythologie is overgenomen, kan men ook hier legenden verwachten waarin Amazonen een rol spelen. De voorstellingen van bepaalde godheden zoals Diana zijn er ongetwijfeld op geïnspireerd.

Volgens de Ouden waren de Amazonen de eerste paardentemsters.

De godin werd vaak als merrie vereerd: voorbeelden zijn de Indische 'merriemoeder' Saranyu, de 'merriehoofdige' Demeter of de Kretenzische Leukippe, de ‘Witte Merrie’, wiens priesters gecastreerd waren en vrouwenkleren droegen.

Volgens Herodotus waren de Scythen een stam van halfnomaden, bij wie de Amazonen aansluiting vonden en die samen met hen het paardrijden leerden. De twee volksstammen hadden gemeenschappelijke belangen in de verdediging tegen nomadische indringers enerzijds en in voortplanting voor hun voortbestaan anderzijds. Beiden beleden de oude moedergodincultus en hadden een verbond tot samenwerking gesloten.

Onder de Scythen bevonden zich permanent ook een aantal gecastreerde mannen die zich in dienst van de godin stelden. Zij liepen in vrouwenkleren. De enige kunstafbeelding die van de Scythen bekend is, is die van de ‘Grote Godin’. De Grieken noemden haar Artemis, Hestia of Gaia.

Sommige Scythen vestigden zich in Parthië en werden bekend als Sakae. De hoofdstad van Parthië was Sakastene (het huidige Seistan).

Ze werden bestuurd door priester-koninginnen, die meestal alleen werden begraven in koergans (koningsgraven). In 1954 werden vijf koergans ontdekt in Pazyryk (Zuid-Rusland).

De oudere priesteressen verrichtten traditionele offers, vingen het bloed in ketels op en namen omens vanuit de ingewanden. In de strijd vergezelden ze hun legers om vloeken over de vijand uit te brengen en de overwinning veilig te stellen.

De maansikkel die werd gebruikt in mythische castratie van goden was ook een Scythisch wapen, de verre voorloper van de hellebaard. Een model met lange heft wordt een 'scythe' genoemd, en dateert uit de oudheid. Dit was een attribuut van 'Magere Hein', oorspronkelijk Rhea Kronia in de vermomming van ‘Moeder Tijd’, of ‘Moeder Dood’, die volgens de legende haar eigen kinderen verslond. Scythische vrouwen gebruikten naar het schijnt zulke wapens in de strijd en in religieuze ceremonies, evengoed als in de landbouw. Diodorus zei dat Scythische vrouwen vochten als mannen en geenszins voor hen in moed onderdeden.

Een Scythisch meisje mocht enkel trouwen nadat ze drie vijanden in de strijd had omgebracht.

Barbaarse legers namen wel vaker vrouwen mee in de strijd om hun vrouwelijke magische kracht. Zo weigerde ook Barak als generaal van tienduizend man ten strijde te trekken zonder priesteres Deborah om voor hem overwinningsvloeken uit te brengen.

In de 7e eeuw werd in Ierland door een christelijk geïnspireerde wet verboden dat vrouwen nog wapens zouden dragen.


Zie ook Edit

Lijst van Griekse helden en halfgoden

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.